ZEKÂTSIZLIK, ALLAH’A ORTAK KOŞANLARIN VASFIDIR
Bu Cuma mesajımızda dinî-malî görevlerimizi hatırlatacak, bu vazifelerimizin İslâmî imanla bağlantısına dikkatlerimizi çekmeye çalışacağız.
Zekât, yoksul akrabaya nafaka, fıtra, kurban, oruç fidyesi, oruç ve yemin keffareti, ilk mahsul hakkı, misafir ağırlama dinî-malî görevlerimizdir.
Farz, vacip ve müekked sünnet şeklindeki bu dinî-malî görevleri, inancının şuurunda olan gerçek mü’minler, iman neşesi içinde îfa ederlerken, bilgi ve amel yoksunu mü’minler de ilgisiz kalmaktadırlar.
Amelî yöndeki bu farklılığın ana sebebi mülkiyete konu mallarda ilgili İslâmî ölçülere gereğince iman edilip edilmemesi, mal varlığının yeryüzündeki kulluk imtihanı gereği insana verildiği hakikatinin kavranılıp kavranılmamasıdır.
Menkul ve gayrimenkul (taşınır ve taşınmaz) mallarla alâkalı İslâmî inancın özü şu âyetlerle özetlenebilir.
“Göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır…” (Şûra 49)
“Allah, rızkı dilediğine genişletir, dilediğine de daraltır…” (Ra’d 26)
“Rızkı genişletilenlerin malında, ihtiyacını arz eden ve edemeyen yoksullar için Hak vardır.” (Meâric 24-25)
“… Altını, gümüşü (menkulleri ve gayrimenkulleri)
biriktirip de (belirtilen Hakk’ı)
Allah yolunda harcamayanlara, elem verici azabı bildir.” (Tevbe 34)
Çok iyi bilinmelidir ki zekât, âciz akrabaya nafaka ve fıtra gibi farz-vacip vs. görevleri îfa edip etmemek, yalnızca bir amel veya amelsizlik meselesi değildir.
Eğer mezkûr malî görevleri yapmamak, malların kader programı gereği verildiğini kabulsüzlükten ve ferdin malında toplumun sosyal yardım bekleyen kesiminin hakkı olduğuna ve bu hakkın ödenmemesinin azab sebebi olacağına inançsızlıktan kaynaklanıyorsa mesele, imansızlık meselesidir. İslâmî kültür yetersizliği sebebiyle olacak pratikteki sebep de budur.
Meselenin İslâm Dini’ne imanla yakın ilişkisi olduğu içindir ki, bizlerin ilk nazarda amelsizlik olarak gördüğümüz zekâtsızlık, Kur’ân-ı Kerim’de münafıkların sıfatı ve müşriklerin vasfı olarak zikredilmektedir.
Tevbe Sûresi’nin 67. âyetinde kalblerine iman akmamış münafıkların ellerinin pek sıkı olduğuna işaret buyrulmuştur. Fussilet Sûresi’nin 6. ve 7. âyetlerinde ise ürkütücü gerçek şöylece duyurulmuştur:
“Ey Peygamber! De ki: Ben ancak sizin gibi bir insanım. Yalnız bana şu vahyolunuyor: Sizin Tanrınız ancak bir tek Tanrıdır. Onun için hepiniz O’na doğrulun. O’ndan bağışlanma isteyin. Vay haline O Allah’a ortak tanıyanların ki, onlar zekât vermezler. Onlar âhireti inkâr edenlerin ta kendileridir.” (Fussilet 6-7)
Sosyal adâleti sağlayan dinî-malî görevlere karşı ilgisizliğin ve özellikle zekâtsızlığın, münafıkların ve putperest materyalistlerin vasfı olmasının sebebi, hiç şüphesiz inançsızlıklarıdır. Bir diğer ifadeyle Allah’ı mülkün yegane maliki olarak görmemeleri, rızıkların bedenî ve rûhî özelliklerimiz gibi farklı takdir edildiğini kabul etmemeleri ve malların kazanılmasına aracı olan zekâ, atılım ve çalışma gücünü yalnızca nefislerine mal etmeleridir.
Dinî-malî görevlerden kaçmayı münafıkların ve kâfirliğin vasfı olarak zikrederek mevzua iman noktasından yaklaşan Kur’ân-ı Kerim, bu yaklaşımını pek çok âyette de sürdürmektedir.
Hakka Sûresi’nde malları ve otoriteleri kendilerine fayda vermediği için tutulup ateşe atılmaları emrolunacak kişilerin suçları belirtilirken, onların büyük olan Allah’a inanmadıkları ve yoksulu doyurmak için girişimde ve çağrıda bulunmadıkları açıklanmakta, Allah’a inanma ile yoksula ilgisizlik arasındaki ilişki ortaya konulmaktadır.
Mâun Sûresi’nde yetimi itip kakanın, yoksula yardım çağrısında bulunmayanın ve zekâtı engelleyenin Allah’ın huzurunda muhakeme olunacağı gerçeğini yalanlayan tip olarak tasvir edilmesi de Âhiret’e imanla dinî-malî görevler arasındaki rabıtayı belgelemektedir.
Dinî-malî görevlerle iman arasındaki bağlantı Mearic Sûresi’nde de şöylece tekit edilmektedir:
“O cehennem alevi bir ateştir. Bütün uzuvların derilerini söküp çıkarandır. Çağırır o ateş imandan yüz çevirip de arka döneni. Bir de malları toplayıp (dinî-malî görevlerini yapmaksızın)
biriktireni.” (Meâric 15-18)
Zekâtlılık Müminlerin ÖzelliğidirKur’ân-ı Kerim, dinî-malî görevlerden kaçınma ile nifak ve küfür arasındaki derin alakaya işaret buyururken, başta zekât olmak üzere, malî vasıflı görevlerle iman arasındaki bağlantıya da dikkatlerimizi çekmektedir.
Yüce Rabbimiz Kur’ân-ı Kerim’de münafıkların eli sıkılığına karşılık, mü’minleri zekâtlı olmakla vasıflandırmaktadır. Tevbe ve Maide sûrelerinde ise zekâtlı olmayı gerçek mü’min olarak kabul edilip, dost edinilebilmenin şartı olarak zikretmektedir:
“Eğer tevbe ederler, namaz kılarlar ve zekât verirlerse, artık dinde kardeşlerinizdir onlar. Biz âyetlerimizi bilecek bir toplum için açıklarız.” (Tevbe 11)
“Sizin dostunuz ancak Allah’tır. O’nun peygamberidir. Allah’ın emirlerine boyun eğici olarak namazı dosdoğru kılan ve zekâtı veren mü’minlerdir.” (Mâide 55)
Kur’ân-ı Kerim’de gerçek mü’minler ve Cennet’e girecek Müslümanlar açıklanırken, iman edici olmanın yanı sıra, daima zekât verici veya Allah için infak edici olmanın belirtilmesi de dinî-malî görevleri îfanın imanın tabiî bir uzantısı olduğunu göstermektedir.
Âyetler ışığında yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere, dinî-malî görevlerle iman arasındaki bağlantı, apaçık bir şekilde ortadadır.
Bu gerçek belirgin iken, görevsiz ve sorumsuz yaşamadan daha azîm bir hata, elbette düşünülemez.
“Malları ve mal kazandırıcı özellikleri Allah’tan ve kader programından bağımsız olarak görmek, görevsizlik ve sorumsuzluğun azaba düşürmeyeceğini sanmak” şeklinde özetlenebilecek bu itikadî hata, tarihî dönemler boyunca can ve mal yağmalaması ve tabiî âfetler şeklindeki cezaların da sebebi olmuştur.
Kur’ân-ı Kerim bu gerçeği şöylece açıklamaktadır:
“İnsana bir zarar dokunduğu zaman, Bize yalvarır. Sonra kendisine katımızdan (mal varlığı şeklinde)
bir nimet verdiğimiz zaman ’Bu (mal)
bana ancak bilgiden dolayı verilmiştir’ der. Hayır bu (mal)
bir denemedir. Ne var ki onların çoğu bunu bilmezler. Bu sözü onlardan öncekiler (Karun gibiler)
de söylemişler de kazanmakta oldukları o şeyler onlara bir fayda vermemişti. Sonuçta o kazandıkları kötülükler onları musibete uğratmıştı. Onların içinden, (Allah’ın isteseydi doyuracağı kişileri biz mi doyuracağız? diyerek)
zulmedenlere gelince; bu zâlimlerin kazandıkları kötülükler de kendilerini çarpacaktır. Ve onlar da Bizim azabımızın önüne geçebilecek değildirler. Allah’ın kimi dilerse onun rızkını artırmakta (kimi dilerse onunkini)
kısmakta olduğunu hâlâ bilmediler mi? Şüphesiz rızkı artırıp kısmakta iman edecek bir toplum için kati ibretler vardır.” (Zümer 49-52)
Müslüman olarak yaşamak ve can vermek isteyen insanlarımız, vahye inanmayanların ve inancının şuuruna eremeyen bilgisiz inançlıların düştüğü bu tarihî hataya düşmemeli ve kendilerini sorgulamalıdırlar:
Mülkün Maliki Allah olduğuna, mallar dinî-malî görevlerle denemeye uğratılmak için verildiğine ve toplum hakkı ödenmeyen menkuller ve gayrimenkuller Cehennem’e yol alacağına göre, zekâtlar niçin verilmemekte, âciz akrabaya nafaka neden ödenmemektedir? Fıtra ve kurbana niçin arzuyla yaklaşılmamakta, neden ölümden sonra da sevapları devam edecek kalıcı hayırlara rağbet olunmamaktadır?
Mezkûr dinî-malî görevleri üstlenmenin zaruretini vurgulamayacak ve içtimaî huzura ve cennete yol olucu amellere yöneltmeyecek cevapların sebeb-i hüsran ve azab olacağından şüphe yoktur.
Cuma mesajımızı Allah’ın Resûlü’nün Sahabi Ebu Zer’in şahsında her bir mü’mine yönelttiği bir uyarı ile bitirelim:
“(Ya Ebâ Zer!) Allah’ın kulluk denemesi gereği verdiği mallardan sağındaki, solundaki, önündeki ve arkasındaki insanlara dağıtarak, dinî-malî görevlerini yapanlar müstesna, zengin kişiler Kıyâmet Günü’nün (en büyük zarara uğrayan) fakirleri olacaktır.” (Et-Tâc, 5/217)
Ali Rıza Demircan