İSLAM’DA İŞVEREN VAZİFELERİ
İnsan hayatını ferdî ve sosyalbütün yönleriyle kuşatan dinimiz insan hayatında önemli bir yer tutan çalışmave iş türleri ile ilgili ayrıntılı yasalar koymuş, işçi ve işverenvazifelerini de tanzim etmiştir.
Bu hutbemizde işverengörevlerini özetlemeye çalışacağız.
MuhteremMüminler!
a - Mümin işverenin anavazîfesi çalıştıracağı işçileri araştırmak, imanlı, ibâdetli ve ahlâklıişçileri tercih etmektir.
Müslümanlığı yaşamayateşvik, toplum ahlâkının geliştirilmesine hizmet ve müminlerle yardımlaşma vasfımtaşıyan bu araştırma ve tercih etme ibâdet olan bir görevdir.
Peygamberimiz şöyle buyurur:[«Mümin, mümininkardeşidir. O kardeşine zulmetmez. Onu" (yoksulluğa) terketmez.»
«Mümin kardeşine yardımdabulunduğu sürece 41. lan kulunun yardımcısıdır...»] (1)
b - Mümin işverenin mühimbir görevi çalıştıracağı işçilerle ayrıntılı bir sözleşme yapmaktır.
İşçilerin,savunabilecekleri «hak»larını önceden belirlemektir.Mümin işveren kabul edeceğişartların veya yapa-cağı sözleşmenin gereklerinden Allah'a ve işçilerine karşımesûldür.
Bu sebeple çalışmagünleri ve saatlerini, verdiye usûlünü, yıllık ve haftalık tatilleri, ma'zeretizinleri ile ilgili ayrıntıları, yemek, ikramiye ve mesaî saatlerigibi konulan, ayrıca ve en önemli olarak da ödenecek ücreti işveren iyiceaçıklığa kavuşturmalıdır.
Peygamberimizin bu mevzudaki talimatı açıktır ve şöyledir:«Çalıştıracağınız işçiye nasılçalışacağını ve ödeyeceğiniz ücreti bildiriniz.»
c - Mümin işverenin birödevi de çalıştırdığı işçilere emeklerine eşit olacak ve adalet ilkelerineuygun düşecek bir ücret ödemektir.
Müminler!
Ücretler için mesken, yiyecek, giyecek gibi zaruri ihtiyaçlarıgiderecek bir meblağ veya sağlanılan faydanın yarısının alma gibi ölçüler,İslâm'ın ücretlerin tespitine ait gerçekçi görüşleridir. Ancak İslâm'da yasaolarak ücretlerin tespiti, işçi ile işveren arasındaki anlaşma ilekararlaştırılır.
Mümin işveren özellikleişsizliğin yaygınlaştığı dönemlerde işçinin düşük bir ücretle çalışmak mecburiyetindekalmasından yararlanarak emeğe eşit olamayacak bir ücret ödemekten şiddetlekaçınmalıdır. Zira işçi emeğini sömürmek zulümdür. Bir Hadîs-iKudsîde mevlâmız şöyle buyurur: «Ben Kıyamet Günü'nde üç kişinin hasmıyım. KıyametGünü hasmı olduğum kula, tam hasımlık yapa-tun. (Evet ben) bana verdiğisözden cayanın, hür bir kiliseyi satıp bedelini yiyenin, tuttuğu işçiyi tam olarakçalıştırıp da hakkını tam olarak vermeyenin (hasmıyım.)» (2)
Hadîs-i Kudsî de hür birinşam köle edinerek satmakla, işçi hakkım yemenin bir arada açıklanması, müminişverenleri ürpertmeli, bu konuda tam bir adalete, hatta adaleti aşan birihsana yöneltmelidir.
- İşçilerimiziyediklerimizden yiyebilecek,
- Giydiklerimizdengiyebilecek düzeye çıkarmak yönelmemiz gereken ihsanın Peygamberimiz tarafındanarzulanan şeklidir.
d - Sağlık şartlarınauygun olmayan ve namaz, oruç gibi ibâdetlerini yapmasına vasat (ortam) hazırlamayanbir iş düzeni içersinde İşçilerini çalıştırmaktan kaçınmak mümin iş vereninvazifesidir.
İslâmbaşkalarına zarar verecek her düşünce ve davranışı yasaklamış ve büyükgünahlardan saymıştır. Peygamberimiz «Her ızdırab veren kişi Cehennem'dedir.» (3)buyururlar. İşçinin nâmüsait yerlerde çalıştırılması, pek tâbiidir ki ızdırabvermektir ve dolayısıyla Cehennem'e yoldur.
Hiçbir işveren işçisiniCuma günü, Cuma ezanından cuma namazının bitimine kadar çalıştıramaz. Cumanamazı vaktinde âkıl-bâliğ erkekler için çalışmak ve onları çalıştırmakharamdır. Ayrıca hiç bir işveren işçisinin vakit namazlarını kılmasına da.engeli olamaz.
Allah'a ibâdet olunmasınaengel olandan daha zalim kim olabilir ki?İşveren iş yerinde mutlaka küçük deolsa bir mescit açmalı veya namaz kılınabilir bir yer tahsis etmelidir.Şartları düzenleyerek cemaat namazı kılınmasına da özen göstermelidir.
e - İşveren olmanınavantajlarını bir baskı unsuru olarak kullanıp sözleşmenin gerektirmediğiölçüler içersinde işçilerini çalıştırmaktan veya bu anlamda bir taleptebulunmaktan özenle sakınmak da mümin işverenin görevidir.
Anlaşma sınırlarını aşanfarklı ve de fazla bir çalışma teklif edilir, bu teklif de işçi tarafından kabul olunursa yapılan fazla çalışmaya ilâve ücret ödenmesi zarurîdir,ödenmezse işçiye zulmedilmiş olur. Kur'ân-ı Kerim'in açıklamasına göreise:[«... Allah zalimleri sevmez.» «... Zalimler için Allah katında samimî birdost ve aracılığı kabul edilir bir şefaatçi de yoktur.»] (4)
f) Sözlü veya yazılıanlaşma ile belirli bir ödeme şekli tesbit olunmamışsa, işçi ücretinigeciktirmeksizin ödemek mümin işverenin ödevidir.
Peygamberimiz bu mevzudaşöyle buyurmuşlardır: «İşçiye ücretini teri kurumadan veriniz.» (5)
Gerek borçlarımızıödemede ve gerekse işçi ücretlerini vermede inMkân varken erteleme cihetinegitmek büyük bir günahtır. Zira peygamberimiz «Zenginin (yanı gücü olanın)bekletmesi zulümdür.» (6) buyurmuşlardır.
g - Mümin işverenin mühimbir mükellefiyeti de çalıştırdığı işçilerine işveren oluşundan ötürü bir üstünlüğü olmadığım bilmek, işçilerine mümin kardeş, arkadaş ve komşu gibidavranmaktır. İşveren işçisinin bir anlamda arkadaşı, bir anlamda ise komşusuolduğunu da bilmelidir.
Allah komşuya ve arkadaşaikram edilmesini ve «ardımda onların tercih edilmesini emir buyurmuştur.İşveren Rabbinin rızasını kazanmak için en yalan komşusu ve arkadaşı durumundaolan işçilerine yalandan ilgi göstermelidir. Dertleriyle dertlenmesidirsevinçlerine iştirak etmelidir. İman kardeşi, komşusu ve arkadaşı aynızamanda işçisi olan üryanlara yardımcı olmayan, şefkat duymayan, mütevâzidavranmayan işverende mümin olarak da işveren olarak da hayır yoktur.
h - İşçinin değil deişverenin hatalı olduğu iş kazalarında işçiye tazminat ödemek de müminişverenin vazifesidir.
k - Mümin işvereninişçilerine karşı bir yükümlülüğü de onları Hakk'a çağırmak Batıl'dan sakındırmaktır.
Bu sebeple işçiler arzuluolmasalar da işveren mümin olarak görevini yapmış olmak için aşağıda değindiğimizhizmetleri ve benzerlerini yapmakla görevlidir.
a - İşçileri Cuma namazıve beş vakit namaz kılmaya teşvik etmek. Cami uzaksa ve fabrika çevresindemescit açılamıyorsa vasıta temin ederek topluca cuma namazına götürmek,
b - Kandiller vebayramlar gibi önemli gün ve gecelerde dinî ve ahlakî kitaplar hediye etmek,
c - Öğle tatillerinde 5-10 dakikalık konuşmalar yaptırıp dinletmek. Bumümkün olmazsa becerikli bir işçiye muteber dini bir kitaptan 5-10 dakikaokutturup dinletmek veya özel olarak hazırlatılmış bantlar dinletmek, d -Haftada bir, veya onbeş günde bir, bu da olmazsa ayda bir vaiz getirtipdinletmek...
Evet bu tür hizmetler de mümin işverenin irşad görevidir.
Yukarıda özetlediğimiz işveren görevlerini yapan mümin işverenleremüjdeler olsun.
Zira yapılan iş meşruolur, işçiye karşı görevler de yapılırsa kazanılan paralar helâl, yapılançalışmalar Âhiret saadeti için yatırım olur.
Hutbemizi birâyetle bitirelim:«Ey iman edenler, sözleşmelerinizin gereğini yerinegetirin...»«... Allah (m sözleşmeler konusundaki emrine aykırı gitmek) tenkorunun. Zira Allah'ın azabı çetindir.»] (9)
1)R. Salihin, B.Kaza-i Havaicil Müslimin, Hn. 1. 2)Ücret malum olmak şarttır (Mecelle, Madde450).
3)Sünen-ü İbn-üMace, Hadis No: 2442.
4)Kurtubî, 5/190.Peygamberimiz bir olay üzerine şöyle buyurmuştur: «Ya Eba Zer Harp esirleriolan köleleriniz Allah'ın yönetiminiz altına koyduğu kardeşlerinizdir. Onlarıyediklerinizden yediriniz. Giydiklerinizden giydiriniz. Yapamayacaklarıişleri onlara teklif etmeyiniz. Eğer ederseniz onlara yardım ediniz.»
5)El-Camius-Sağîr,«Küllü» bölümü, 2/94.
6)Al-i İmran, 57;Mü'min, 18.
7Sünen-ü İbn-üMâce, Hadis No: 2443.
8)Keşfül-Hafâ,Hadis No: 2315.
9) Mâide, 1-2
