İLİŞKİLERİMİZ BİZİ ADÂLETSİZLİĞE YÖNELTMEMELİDİR
Kişinin kendi öz benliği ve başta ana-babası olmak üzere akrabası için koruyucu-yüceltici atılımlar yapması, programı ve kadrolarını beğendiği siyasî partiye oy vermesi, üyesi veya sempatizanı olduğu sivil kurumların çalışmalarına katkı sağlaması, yararlandığı ilim ve sanat adamlarına takdirlerini sunması gayet tabiidir. Zira kan, inanç, kültür ve fayda bağlarıyla oluşturduğu çevresiyle kaynaşma ve yardımlaşması insanın fıtrî (yaratılış) eğilimleri arasındadır.
Fıtratın yanı sıra onunla örtüşen İslâm’ın da öğütlediği bu kaynaşma ve yardımlaşma, Mâide Sûresi’nin 2. âyetinde emrolunduğumuz üzere yalnızca Hakk’a ve halka yönelik hayırlara münhasır olmalıdır. Allah’ı ve yasalarını dışlamak, insan hakları ve hürriyetlerini çiğnemek, fert ve toplum haklarını zimmete geçirmek başta olmak üzere günah vasıflı işlere ve düşmanlık doğurucu eylemlere dönük olmamalıdır.
Konumuz açısından özetlersek; çevremizle ilişkilerimiz diğer insanlar aleyhine adâletsizliğe neden olmamalı, bizi zulümlerin faili, ortağı, aracısı, onaylayıcısı ve sempatizanı konumuna düşürmemelidir.
Nisâ Sûresi’nin 135. âyetinde şöyle buyurulur:
“Öz benliğiniz, ana-babanız ve yakın akrabanız aleyhine de olsa ve onlar zengin veya fakir de bulunsa, var gücünüzle ve bütün işlerinizde sürekli olarak adâleti gerçekleştirin. (Allah için şâhitlik edin.)
Allah zengine de fakire de sizden daha yakındır. Arzunuza, eğilimlerinize uyarak sakın ha adâletten sapmayın. Eğer gerçekleri olduğu gibi dile getirmez, adâletten-şahitlikten büsbütün kaçarsanız (çok iyi bilin ki)
, Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”Bu âyette, sonuçları öz benliğimiz, ana baba ve akrabamız aleyhine de olsa adâleti gerçekleştirmemiz emrolunmakta, adâlete yönelik uygulamalarımızın sürekli kılınması ve yalnız Allah için hayata geçirilmesi gereği bildirilmektedir. Âdil girişimlerin neticelerinden etkilenecek kişilerin zengin veya fakir olmasının bizi adâlet çizgisinden saptırmaması gereği de emrolunmaktadır.
Düşmanlık Bile Adâletsizliğe DüşürmemelidirDeğil ırk ve kan bağımız, çıkar amacımız ve ideolojik bağlantılarımız, uğradığımız baskılar ve zulümler sebebiyle duyabileceğimiz öfke ve kin dahi bizleri adâletsizliğe sevk etmemelidir. Mâide Sûresi’nin ikinci âyetinde, vicdan ve din hürriyeti ihlallerinin bizi tecavüzlere yönlendirmemesi gereği emrolunurken, 8. âyetinde ise şöyle buyrulmaktadır:
“Bir topluluğa karşı içinizde beslediğiniz öfke ve kin sakın ha sizi adâletsizliğe sürüklemesin. Adâletli olun, Yaradan’a kulluğunuza en uygun olan tavır budur. Aman, Allah’ın yasalarına aykırılıktan korunun. Hiç şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”Adâletin bir diğer adı olan İslâm Şerîati, bizleri maddî ve manevî yakınlıklar ve birliktelikler sebebiyle adâletsizliğe düşmekten sakındırırken, adâletsizliğe aracı olmayı da yasaklamıştır.
Kendilerinden suçlu bir kadına ceza uygulanmasını cahiliyet mantıklarına sığdıramayan Kureyş’in, sevgili bir sahabi aracılığıyla uygulamanın durdurulması girişimleri karşısında Allah’ın elçisi Peygamberimizin adâlet öfkesiyle yaptığı şu uyarı, adâletsizliğe aracılığın haramlığını belgelemektedir:
“Ey insanlar! Sizden önceki topluluklar, soylular çaldığında ceza vermemeleri, sıradan insanlar çaldığında ceza yağdırmaları sebebiyle çöküntüye uğradılar. Allah’a yemin ederek bildiriyorum: Muhammed’in kızı Fatıma çalmış olsaydı, onun da elini keserdim.” (Et-Tac 3/37)
Suçluyu koruyucu bilirkişi raporlarından beraatini sağlayıcı savunmalara ve liyakatsiz asalakları kamu kurumlarına yerleştirmeye kadar örnekleri binlere iblağ edilebilecek gayrı meşru aracılıklar yanı sıra, İslâm adâletsizliğe düşünce ve eylem planında onay verilmesini de yasaklamıştır.
Adâletsizliğe Onay VerilemezSosyal hayatlarının sınırlılığı sebebiyle insanların büyük çoğunluğu adâletsizliğin bilfiil faili ve de aracısı olmaktan çok onaylayıcısı olarak erdemlerini yitirirler, günahkâr olurlar.
Böylece başkalarının dünyası için âhiretlerini mahvederler. Zalimlere güler yüz göstermekten ayağa kalkmaya, alkış tutmaktan tasvipkâr yorumlar yapmaya, oy vermekten medyasal destek çıkmaya, sessiz kalmaktan lehte mitinglere katılmaya, olumlu rapor vermekten yargı kararı çıkarmaya, çıkar sağlamaktan aracılıklarına başvurmaya ve benzerlerine kadar adâletsizliğe doğrudan veya dolaylı olarak onay verici nice davranışlar sergilenmektedir.
Bunların her biri de benzerleri de zulmü onaylamaktır, zalimlerle bütünleşmektir ve Cehennem’e yoldur. Âdil olan ve adâlet yasası olarak Kur’ân’ı gönderen Rabbimiz, Hûd Sûresi’nin 113. âyetinde bakınız bizleri nasıl uyarmaktadır:
“Sakın ha, zalimlere meyletmeyin. Yoksa size ateş dokunur…”Bu âyette yasaklanan zalimlere meyli, Kur’ân bilginleri Kur’ân’dan ilham alarak zalimlere sempati duymak, onları sevmek, onlara itâat etmek, işleri ve sözlerine razı olmak, onlardan güç alarak iş yapmak olarak açıklamaktadırlar. (Bak. Şevkani F. Kadir Hûd 113 2/530)
Belirli ve sayılı kişileri etkileyen fertler arası ilişkilerdeki adâletsizlikten çok, yönetimlerden kaynaklanan ve milyonları müteessir kılan adâletsizlikler daha bir önem arz etmektedir.
Bu sebeple Yüce Peygamberimiz, uyarılarını yönetim alanına kaydırarak bizleri şöylece de uyarmaktadır:
“Benden sonra birtakım yöneticiler iş başına gelecektir. Onların yalanlarını doğrulayıp (herhangi bir şekilde) onların zulümlerine yardımcı olan kişi benim izimde değildir. Ben de ona onay verici değilim. Bu kişi (Kıyâmet Günü’nde çevresinde ümmetimle buluşacağım) havzımın yanında benimle buluşamayacaktır. Hak’tan sapmış yöneticilerin yalanlarını doğrulamayıp zulümlerine arka çıkmayan kişi ise bendendir, ben de ondanım. Havzımın yanında onunla buluşacağım.” (Et-Tac 3/584. Havzın özellikleri için bak. Et-Tac 5/380)
Onurumuzu Adâletle KoruyalımKişisel çıkarlarımız ve onurumuzu koruyalım. Akrabamızın sosyal statüsünü muhafaza edelim. İslâmî bilinçte onayladığımız siyasî programları ve politik kadroları destekleyelim, iyilik gördüğümüz insanlara vefa gösterelim. Kendilerinden aydınlandığımız ilim ve sanat adamlarımıza saygı duyalım. Şahsımıza yönelik kusurları affedici de olalım. Ama bütün bunları yaparken asla adâletsizlik yapmayalım. Adâletsizliğe aracı da olmayalım. Zalimlere onay vermeyelim, sempati de duymayalım. Zira zulmü tasvip etmek de zulümdür.
Merhamet, sevgi, ilgi ve yardımlaşma en büyük hayat sermayelerimizdir. Bu değerlerimizi adâletsizliğe alet etmeyelim.
Hutbemizi bir hadisle bitiriyorum:
“Yaşadığı toplumda tanık olduğu adâletsizliklere nefret duyan kişi sorumluluktan kurtulur. Uzağında da olsa işlenen hatalara kalben onay veren kişi ise (o hataları işleyenler gibi) günahkâr olur.” (Et-Tac 5/224)
Ali Rıza Demircan