DİNDE AŞIRILIKTAN SAKININIZ
Bütün yüceliklerle vasıflı olan Rabbimiz ayrıcalıklı değerlerle donatarak yarattığı insanlara pek merhametlidir. Bu sebeple onları güzel ameller yaparak zatına ibâdetle yükümlü kılarken, yapamayacakları emirler vermemiş, uygulayamayacakları yasaklar koymamıştır. Sözün özü onlar için dinde zorluğu değil, kolaylığı dilemiştir. (Bakara 185, Nisâ 28)
Kolaylık dilendiği içindir ki ölümcül baskılar ve gerçekleştirilebilir tehditler altında yasaklar düşürülmüştür, hastalık halinde yüklenilen görevler ertelenmiştir, yolculuk gibi olağan dışı durumlarda ise emirlerin gereği vazife olmaktan çıkarılmış veya sonraya bırakılmıştır.
Müminler için kolaylığı yöntemleştirme yolunda konulmuş genel bir prensip de “dinde aşırılık” yasağıdır. Kur’ân ve Nebevî sünnet dilinde “Gulüv fi’d-dîn” denilen aşırılık inançtan ibadetlere ve sosyal hayatın gerektirdiği atılımlara kadar açılım gösterebilecek çok yönlü ve kapsamlı bir yasaktır.
Kur’ânî ve Nebevî örneklerinden hareketle bu yasağı daha dindar olmak amacıyla dinin koyduğu sınırları aşmak olarak tanımlayabiliriz. Aşırılığa bazen ruhsatları dışlamak, bazen de emrolunmadıklarımızı veya öğütlenmediklerimizi görevleştirerek yapmak gibi yollarla düşülebilir.
Dinde Aşırılığı Yasaklayıcı Kur’ânî ÖrnekKur’ân-ı Kerîm, dinde aşırılığı, bir insan peygamber olan Hz. İsa’ya, övgüde aşırılığa düşülerek Allah’ın oğlu olarak inanılması örneği ile açıklamış ve bu anlamdaki aşırılık şöylece yasaklanmıştır:
“Ey İncil’in izleyicileri! Dininizde aşırı gidip sınırları aşmayın ve Allah hakkında yalnızca hakikati söyleyin. Meryem oğlu İsa sadece Allah’ın elçisidir. Allah üçlüdür, demeyin. Kendi iyiliğiniz için (bu iddialardan)
vazgeçin. Allah tek bir ilahtır.” (Nisâ 171)
Kur’ân’ın Hz. İsa’yı ilahlaştırma ile misallendirdiği dindeki aşırılığı Hz. Peygamber söylemleri ve uygulamalarıyla değişik şekillerde açıklamıştır. Sevgili Peygamberimiz dinî görevlerimizi çizilen sınırlar içinde kalarak uygulamamızı, yaşamı zorlaştıracak, sağlığı bozacak, israfı gerektirecek, cana mal olacak aşırılıklardan kaçınmamızı öğütlemiştir. Haber aldığı veya tanık olduğu aşırılıkları ise derin bir öfke ile kınayıp yasaklamıştır. Oysaki öfke onun hayatında çok nadir görülen bir haldir.
Aşırılığı yasaklayıcı bazı sözlü ve fiilî sünnetle konumuzu açalım.
Dinde Aşırılığı Yasaklayıcı Nebevî ÖrneklerHz. Peygamber’in hayatını yakından izleyen Hz. Enes’in anlatımına göre sahabilerden üç kişilik bir topluluk ibadetlerini azımsar, daha fazla ibadet etmeleri lüzumuna kendilerini inandırırlar. İçlerinden biri “Ben bütün geceler namaz kılacağım.”, diğeri “Ben ara vermeksizin her gün oruç tutacağım.”, üçüncüsü de “Kadınlarla ilişkimi kesecek, asla da evlenmeyeceğim.” der ve böylece aldıkları kararları dile getirirler.
Bu durumlarını öğrenince Sevgili Peygamberimiz onları çağırır ve yerici bir üslupla şöylece uyarır:
— Siz mi böyle ölçüsüz laflar ediyorsunuz? Bakınız Allah’a yemin ederek söylüyorum, ben sizin Allah’tan saygı duyarak en çok korkanınızım, O’nun emirleri ve yasaklarına en ziyade bağlı olanınızım. Böyle olmakla beraber ben bazı günler oruç tutuyor, bazı günler tutmuyorum. Gecelerin bir kısmında namaz kılıp ibadet ediyor, bir kısmında uyuyarak dinleniyorum. Kadınlarla evleniyor; evliliğin gerektirdiklerini de uyguluyorum. (Ben bu şekilde yaşarken bu aşırılık da ne oluyor?) Benim yaşayışımdan sapanlar, beni izleyenlerden değildir. (Buhârî-müslim El-Lü’lüü vel-Mercan Hn. 885)
Namazı, orucu ve eşle cinsel ilişkisizliği dinin koyduğu sınırları aşarak sürekli hale getirmeyi dinde aşırılık olarak değerlendiren Peygamberimiz, hacda “şeytan sembolleri olan mekânları” büyükçe taşlarla taşlamayı da dinde aşırılık olarak görmüştür.
O, Veda Haclarında bu görevi fiske taşları benzeri çakıl taşlarıyla yapmış ve
“İşte böylesine küçük taşlar atınız.” buyurarak büyük taşlar ve değişik maddeler atılmasını dinde aşırılık olarak nitelemiş ve şöylece uyarıda bulunmuştur:
— Ey insanlar! Dinde aşırı gitmeyin. Zira sizden önceki (bazı topluluk)ları dinde aşırılık yıkıma uğratmıştır. (İ. Mâce Hn. 3029)
Hz. Peygamber ölülerin kefenlenmesinde gereğinden fazla bez kullanımını da dinde aşırılık olarak vasıflandırmıştır. (Ebû Dâvûd Cenaiz 35)
Salât ve selâm üzerine olsun. O, adadığı için güneş altında, ayakta ve suskun bir şekilde oruç tuttuğuna şahit olduğu kişi ile ilgili olarak da şöyle buyurmuştur:
— (Allah, bu adamın nefsini böylesine cezalandırmasına muhtaç değildir.) Söyleyiniz ona, gölgeye çekilsin, otursun ve de konuşsun, orucunu da tamamlasın. (Ebû Dâvûd Eyman, 23)
Verilen Nebevî örneklerden hareketle dindeki aşırılığın ibadetlere özgü olduğu sanılmasın. Dinimizin sınırlar çizdiği tüm alanlar aşırılığa konu olabilir. Sunacağımız olay bunun kanıtıdır.
Bir yolculuk sırasında taşla başından yaralanan bir sahabi, gusül abdesti alması gerektiğinde hastalığının artabileceği endişesiyle teyemmümle yetinmek istemiş fakat danıştığı arkadaşlarının yıkanması gerektiğini söylemeleri üzerine yıkanmış, bir süre sonra da ölmüştü. Durumu Peygamberimize arz ettiklerinde, aşırılığı yansıtan görüşleriyle arkadaşlarının ölümüne sebebiyet veren kişiler hakkında Peygamberimiz şöyle buyurmuştur:
— Canı çıkasıcalar, adamı öldürdüler… (Ebû Dâvûd Tahare 127)
Açıklamaya çalıştığımız dinde aşırılık aşağıda verilecek örneklerde görüleceği üzere giderek yaygınlaşmakta, hayatımızı olumsuz yönlerde etkilediği gibi İslâm’ın evrenselliğine gölge düşürmekte; kabulüne de engel teşkil etmektedir.
Dinde Aşırılıklarımıza Örnekler1) Bağlı olduğumuz fıkhî mezhebin içtihadî görüşlerini Kur’ân ve Sünnet buyruğu gibi kesin kurallar olarak algılamak,
2) Çarşafı-peçeyi kadın tesettürünün biricik şekli olarak dile getirmek,
3) Bilgili ve amelli de olsa bazı insanları örneğin tarikat şeyhlerini yanılmaz, duâsı reddolunmaz cennetlikler olarak bilmek,
4) İslâm’la çatışan laik yasalara dinen uymak mecburiyetinde olduğumuza inanmak,
5) Kabirlerden yardım ve ilham dilenmek,
6) Deprem gibi felaketleri Kur’ân ve sünnet diliyle açıklanan sebeplerden yalnızca biriyle ve de katî bir dille irtibatlandırmak,
7) Kadınların toplumsal hayatın hiçbir kesiminde görev alamayacaklarını dinimizin görüşüymüş gibi savunmak,
8) Allah’a daha yakın olunacağı görüşüyle bekârlığı sürdürmek, cinsel hayattan çekilmek,
9) Ne derece doğru olursa olsun, hata ihtimalli siyasî faaliyetleri dinî eylemler gibi değerlendirmek,
10) Bazı büyük günahların açıktan işlenir olmasını kâfirlik sebebi veya lanetleme nedeni olarak görmek,
11) Tedaviden kaçınmak.
Misallerimizi daha da çoğaltabiliriz.
Din Allah’ın Ve Peygamberinin BildirdikleridirDin, Allah’ın ve peygamberinin bildirdikleri ve yaşanılmasını emir buyurduklarıdır. Biz emrolunduğumuz gibi yaşamakla mükellefiz.
Yüce Dinimizin yükümlü kılındığımız emirleri ve yasaklarını gereğince uygulamak bazı cahiller ve sorumsuzların sandığı gibi dinde aşırılık değildir.
Aşırılık, görevlerimizi yapmakta değil, emrolunmadıklarımızı dinin gereğidir inancıyla veya daha fazla sevap kazanılacağı ümidiyle yapmaya kalkışmaktır, ilâhî ruhsatları dışlayarak yaşamı karartmaktır.
Çok iyi bilinmelidir ki dinde aşırılık zorlaştırır, uyumsuzlaştırır, şekilperestleştirir, usandırır, çekilmezleştirir. Dini değil kafayı ve örfü egemenleştirir. Sonuç ise Peygamberimizin işaret buyurdukları gibi hüsran içi hüsrandır. (Fethul-Bari 1/116)
Hutbemizi yapmamız gerekeni öğreten ve Cennetleri müjdeleyen âyetlerle bitiriyorum:
“‘Rabbimiz Allah’tır.’ diyen ve çizilen sınırlar içinde dosdoğru bir hayat sürenler ne bir korkuya ne de bir üzüntüye kapılırlar. Onlar yaptıklarının karşılığı olarak Cennet’e girecekler ve ebediyen orada kalacaklardır.” (Ahkâf 13, 14)
Ali Rıza Demircan